Ήταν άνοιξη του 1823 όταν ο νεαρός οδοιπόρος άφησε πίσω του τα στενά όρια του χωριού. Στην πλάτη του κρατούσε ένα παλιό λαούτο, στα στήθη του μια καρδιά έτοιμη να χωρέσει ολόκληρο τον κόσμο, και στα πόδια του την ασταμάτητη επιθυμία για κίνηση. Η περιπλάνηση δεν ήταν για εκείνον απλώς μια συνήθεια· ήταν η ίδια η ανάσα της ζωής.
Καθώς προχωρούσε, το αυτί του έπιες έναν γλυκό, κελαρυστό ήχο. Ήταν ένα μικρό, ορμητικό ρυάκι που κυλούσε ανάμεσα στα βράχια.
«Προς τα πού, μικρό μου ρυάκι;» ψιθύρισε ο νέος. «Ποιος είναι ο δρόμος μας;»
Το νερό έμοιαζε να του απαντά με το ασταμάτητο τραγούδι του, καλώντας τον να το ακολουθήσει. Κι εκείνος, δίχως δεύτερη σκέψη, έγινε ο ταξιδιώτης του.
Έπειτα από ώρες πεζοπορίας, το ρυάκι τον οδήγησε σε μια καταπράσινη κοιλάδα. Εκεί, ανάμεσα στα δέντρα, στεκόταν ένας παλιός νερόμυλος. Οι τεράστιοι ξύλινοι τροχοί γύριζαν με βουητό, σπάζοντας το νερό σε χιλιάδες φωτεινές σταγόνες. Ο νεαρός ζήτησε δουλειά και ο γέρος μυλωνάς τον δέχτηκε αμέσως ως μαθητευόμενο.
Όμως ο πραγματικός μύθος της ζωής του δεν ξεκίνησε από το αλεύρι και τις μυλόπετρες, αλλά από μια φιγούρα που πρόβαλε στο παράθυρο: την κόρη του μυλωνά. Η ομορφιά της ήταν αφοπλιστική, τα μάτια της είχαν το βαθύ γαλάζιο των λουλουδιών του δάσους.
Από εκείνη τη μέρα, ο κόσμος του νεαρού άλλαξε. Κάθε πρωί την καρτερούσε, κάθε απόγευμα προσπαθούσε να δουλέψει σκληρότερα από όλους για να τραβήξει το βλέμμα της. Τα βράδια, έπαιρνε το λαούτο του, έδενε πάνω του μια πράσινη κορδέλα —το αγαπημένο της χρώμα— και τραγουδούσε τον έρωτά του στους τοίχους του δωματίου του.
Για μια στιγμή, η τύχη έμοιαξε να του χαμογελά. Μια μέρα δίπλα στο ρυάκι, οι σκιές τους ενώθηκαν στο νερό. Ο νεαρός, εκστασιασμένος, πίστεψε πως το όνειρο έγινε πραγματικότητα. «Είναι δική μου!» φώναξε ο νους του, κι ας μην τόλμησε να το πει δυνατά.
Η άνοιξη όμως έδωσε τη θέση της στο καλοκαίρι, κι μαζί της άλλαξε ο άνεμος.
Μια μέρα, ο ήχος ενός κέρατου αντήχησε στο δάσος. Από τα δέντρα πρόβαλε ένας κυνηγός, ντυμένος στα πράσινα, με βαριά βήματα και αυτοπεποίθηση που ακτινοβολούσε δύναμη. Η κόρη του μυλωνά στράφηκε αμέσως προς το μέρος του. Στα μάτια της, ο κυνηγός ενσάρκωνε έναν κόσμο γεμάτο περιπέτεια, μακριά από τη σκόνη και τη μονοτονία του μύλου.
Ο νεαρός μυλωνάς ένιωσε την καρδιά του να σκίζεται. Η ζήλια φώλιασε μέσα του σαν δηλητήριο. Το πράσινο χρώμα, που άλλοτε θεωρούσε σύμβολο της ελπίδας και της αιώνιας αγάπης, έγινε τώρα το χρώμα της προδοσίας, το «κακό χρώμα» που του έκλεβε την ανάσα.
Έκρεμασε το λαούτο στον τοίχο. Δεν μπορούσε πια να τραγουδήσει. Μαράθηκε, όπως μαραίνονται τα γαλάζια λουλούδια όταν περάσει η εποχή τους.
«Σκάψτε μου έναν τάφο στη χλόη», ψιθύριζε μόνος, περιπλανώμενος σαν σκιά γύρω από τον μύλο.
Δίχως ελπίδα και δίχως στήριγμα, ο νέος επέστρεψε στον μόνο φίλο που του είχε απομείνει: στο ρυάκι.
«Αχ, αγαπημένο μου ρυάκι», είπε με σπαραγμό, κοιτάζοντας τα θολά νερά. «Ξέρεις εσύ τι σημαίνει αγάπη; Ξέρεις πώς πονάει;»
Το ρυάκι δεν αποκρίθηκε με λόγια ανθρώπινα, αλλά με έναν ψίθυρο γαλήνιο, σαν μητρική αγκαλιά. Του υποσχέθηκε ξεκούραση. Του υποσχέθηκε λήθη.
Ο νεαρός μυλωνάς έκανε ένα βήμα προς τα εμπρός. Το κρύο νερό τον αγκάλιασε, σβήνοντας σιγά-σιγά τον πυρετό της καρδιάς του.
Και καθώς ο νέος βυθιζόταν στην αιώνια σιωπή, το ρυάκι άρχισε να τραγουδά το τελευταίο του νανούρισμα: «Καλή ξεκούραση, κουρασμένε οδοιπόρε... Είσαι τώρα στο σπίτι σου. Κλείσε τα μάτια, κι εγώ θα διώξω κάθε κακό όνειρο μακριά σου.»
Ο Κύκλος Τραγουδιών «Η Ωραία Μυλωνού» (Die schöne Müllerin) του Franz Schubert
Εισαγωγή
Ο κύκλος τραγουδιών «Η Ωραία Μυλωνού» (Die schöne Müllerin, Op. 25, D. 795) αποτελεί ένα από τα λαμπρότερα διαμάντια της δυτικής φωνητικής μουσικής και έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους του γερμανικού Ρομαντισμού. Συντεθειμένο το 1823 από τον Αυστριακό συνθέτη Φραντς Σούμπερτ (Franz Schubert), σε ποίηση του Βίλχελμ Μύλλερ (Wilhelm Müller), το έργο αυτό δεν είναι απλώς μια συλλογή μελωδιών, αλλά ένα ολοκληρωμένο δραματικό και ψυχογραφικό αριστούργημα.
Μέσα από 20 τραγούδια (Lieder), ο Σούμπερτ και ο Μύλλερ εξιστορούν την τραγική πορεία ενός νεαρού, ιδεαλιστή οδοιπόρου: από τον ενθουσιασμό της αναζήτησης και την ελπίδα του έρωτα, στην αμφιβολία, τη ζήλια, την απόγνωση και, τελικά, την αυτοχειρία. Το έργο αυτό άλλαξε για πάντα τη μορφή του Lied (γερμανικού καλλιτεχνικού τραγουδιού), μετατρέποντάς το από απλή συνοδεία στίχων σε ένα αυτόνομο, βαθιά δραματικό μουσικό είδος όπου το πιάνο και η φωνή συνομιλούν ως ισότιμοι πρωταγωνιστές.
Ιστορικό Πλαίσιο και Σύνθεση
Η Εποχή του Ρομαντισμού
Στις αρχές του 19ου αιώνα, το ρεύμα του Ρομαντισμού σάρωνε την Ευρώπη. Οι καλλιτέχνες στράφηκαν μακριά από τον ορθολογισμό του Διαφωτισμού, αναζητώντας την έκφραση των πρωτόγονων συναισθημάτων, της υποκειμενικής εμπειρίας, του μυστικισμού και της λατρείας για τη φύση. Η φύση δεν ήταν πλέον ένα απλό σκηνικό, αλλά ένας καθρέφτης της ανθρώπινης ψυχής.
Ο Ποιητής: Wilhelm Müller
Τα ποιήματα που χρησιμοποίησε ο Σούμπερτ προέρχονται από τη συλλογή «Ποιήματα από τα χαρτιά ενός περιπλανώμενου κερατοπαίκτη» (Gedichte aus den hinterlassenen Papieren eines reisenden Waldhornisten), που δημοσίευσε ο Βίλχελμ Μύλλερ το 1820. Ο Μύλλερ εμπνεύστηκε την ιστορία μέσα από ένα ερασιτεχνικό θεατρικό παιχνίδι (Singspiel) που παιζόταν στους λογοτεχνικούς κύκλους του Βερολίνου.
Ο Συνθέτης: Franz Schubert το 1823
Το 1823 ήταν μια δραματική χρονιά για τον 26χρονο Σούμπερτ. Προσβληθείς από τη σύφιλη, η υγεία του είχε κλονιστεί σοβαρά και νοσηλευόταν για μεγάλα διαστήματα. Μέσα στη δίνη της σωματικής κατάρρευσης και της ψυχολογικής πίεσης —ενώ παράλληλα εργαζόταν στην όπερα Fierrabras— ο Σούμπερτ ανακάλυψε τα ποιήματα του Μύλλερ. Η ταύτισή του με τον ανεκπλήρωτο έρωτα και την υπαρξιακή απελπισία του νεαρού μυλωνά ήταν ακαριαία. Μελοποίησε τα τραγούδια μεταξύ Μαΐου και Σεπτεμβρίου 1823, και το έργο εκδόθηκε το 1824 στο Βερολίνο.
Δραματουργική και Ψυχολογική Εξέλιξη
Ο κύκλος χωρίζεται νοητά σε δύο μεγάλες φάσεις, με σημείο καμπής την εμφάνιση του κυνηγού:
Η Φάση της Ελπίδας και του Φωτός (Τραγούδια 1–13): Ο νεαρός μυλωνάς ξεκινά γεμάτος ενέργεια. Ακολουθεί το ρυάκι, βρίσκει δουλειά σε έναν μύλο και ερωτεύεται την κόρη του μυλωνά. Κάθε σταγόνα νερού, κάθε λουλούδι φαντάζει υπόσχεση αγάπης. Η κορύφωση της χαράς έρχεται στο 11ο τραγούδι («Δική μου!»), όπου πιστεύει ακράδαντα ότι η καρδιά της του ανήκει.
Η Φάση της Σκιάς, της Ζήλιας και του Θανάτου (Τραγούδια 14–20): Η συναισθηματική κατάρρευση ξεκινά σταδιακά. Η εμφάνιση ενός ρωμαλέου, επιβλητικού κυνηγού (Τραγούδι 14) ξυπνά την ανασφάλεια και τη ζήλια. Η κοπέλα γοητεύεται από τον κυνηγό. Το πράσινο χρώμα —αρχικά σύμβολο ελπίδας— μετατρέπεται σε σύμβολο προδοσίας και πόνου. Ο μυλωνάς αποσύρεται στον εαυτό του, βυθίζεται στην κατάθλιψη και τελικά αναζητά την αιώνια γαλήνη στον βυθό του ρυακιού.
Δομή και Αναλυτική Επισκόπηση των 20 Τραγουδιών
| Α/Α | Τίτλος (Ελληνικά) | Τίτλος (Γερμανικά) | Τονικότητα | Θεματικός Πυρήνας |
| 1 | Η περιπλάνηση | Das Wandern | B♭ ματζόρε | Χαρούμενος ρυθμός, η χαρά της κίνησης και της φύσης. |
| 2 | Προς τα πού; | Wohin? | G ματζόρε | Η γνωριμία με το Ρυάκι, το οποίο γίνεται οδηγός. |
| 3 | Στάσου | Halt! | C ματζόρε | Η άφιξη στον μύλο και η αίσθηση του πεπρωμένου. |
| 4 | Ευχαριστίες στο ρυάκι | Danksagung an den Bach | G ματζόρε | Ευγνωμοσύνη για τη δουλειά και την παρουσία της κόρης. |
| 5 | Στην απογευματινή ξεκούραση | Am Feierabend | A μινόρε | Ο πόθος να ξεχωρίσει στα μάτια της μυλωνούς. |
| 6 | Η περιέργεια | Der Neugierige | B ματζόρε | Το κρίσιμο ερώτημα προς το ρυάκι: «Με αγαπά;» |
| 7 | Η ανυπομονησία | Ungeduld | A ματζόρε | Εκρηκτικός ενθουσιασμός, επιθυμία να διακηρύξει την αγάπη του. |
| 8 | Πρωινός χαιρετισμός | Morgengruss | C ματζόρε | Τρυφερή προσέγγιση, αμήχανη σιωπή από την πλευρά της. |
| 9 | Τα λουλούδια του μυλωνά | Des Müllers Blumen | A ματζόρε | Τα γαλάζια λουλούδια ως σύμβολο των ματιών της. |
| 10 | Βροχή από δάκρυα | Tränenregen | A ματζόρε | Μια μελαγχολική στιγμή δίπλα στο νερό, τα δάκρυα τον προδίδουν. |
| 11 | Δική μου! | Mein! | D ματζόρε | Η θριαμβευτική (αλλά εύθραυστη) ψευδαίσθηση της κατάκτησης. |
| 12 | Διάλειμμα | Pause | B♭ ματζόρε | Η σιωπή του λαούτου, η πρώτη βαριά αίσθηση ανησυχίας. |
| 13 | Με την πράσινη κορδέλα | Mit dem grünen Lautenband | B♭ ματζόρε | Το πράσινο χρώμα δίνεται ως σύμβολο αιώνιας αγάπης. |
| 14 | Ο κυνηγός | Der Jäger | C μινόρε | Γρήγορος, επιθετικός ρυθμός· η εμφάνιση του αντίζηλου. |
| 15 | Ζήλια και περηφάνια | Eifersucht und Stolz | G μινόρε | Απεγνωσμένο παράπονο στο ρυάκι για την απιστία της. |
| 16 | Το αγαπημένο χρώμα | Die liebe Farbe | B μινόρε | Εμμονή με το πράσινο, πρώτη φανερή νύξη θανάτου. |
| 17 | Το κακό χρώμα | Die böσε Farbe | B ματζόρε | Ξέσπασμα οργής και μίσους απέναντι στο πράσινο. |
| 18 | Μαραμένα λουλούδια | Trockne Blumen | E μινόρε | Τραγική φαντασίωση ταφής με τα μαραμένα λουλούδια. |
| 19 | Ο μυλωνάς και το ρυάκι | Der Müller und der Bach | G μινόρε | Διάλογος απελπισίας· το ρυάκι προσφέρει παρηγοριά. |
| 20 | Το νανούρισμα του ρυακιού | Des Baches Wiegenlied | E ματζόρε | Λυπητερό νεκρικό νανούρισμα, η αιώνια γαλήνη στον βυθό. |
Μουσικολογική Ανάλυση και Καινοτομίες
1. Ο Ρόλος του Πιάνου
Στη μουσική του Σούμπερτ, το πιάνο παύει να είναι ένας απλός συνοδός της φωνής. Γίνεται ένας ανεξάρτητος χαρακτήρας. Στην Ωραία Μυλωνού, το πιάνο ενσαρκώνει κυρίως το Ρυάκι:
Στο «Das Wandern», τα διαδοχικά όγδοα μιμούνται τη συνεχή περιστροφή των μυλόπετρων και τη ροή του νερού.
Στο «Wohin?», οι ανάλαφρες φιγούρες αναπαριστούν το κελάρυσμα του ρυακιού.
Στο «Der Jäger», οι κοφτοί ρυθμοί θυμίζουν τους καλπασμούς και τα παραγγέλματα του κυνηγιού.
2. Μουσικές Μορφές
Απλή Στροφική Μορφή (Strophic Form): Περίπου τα μισά τραγούδια χρησιμοποιούν την ίδια μουσική για κάθε στροφή (π.χ. Das Wandern, Morgengruss), θυμίζοντας τα παραδοσιακά δημοτικά τραγούδια (Volkslied).
Επεξεργασμένη / Μεταβαλλόμενη Μορφή (Through-composed / Varied Strophic): Σε τραγούδια όπως το «Der Müller und der Bach», η μουσική αλλάζει διαρκώς ακολουθώντας τις ψυχολογικές διακυμάνσεις του ήρωα.
3. Η Χρήση των Τονικοτήτων και των Σσυμβόλων
Ο Σούμπερτ χρησιμοποιεί τις αλλαγές μείζονας (ματζόρε) και ελάσσονας (μινόρε) τονικότητας για να αποτυπώσει τη σύγκρουση ανάμεσα στην πραγματικότητα και την ψευδαίσθηση.
Η B♭ ματζόρε εκφράζει την αφελή αισιοδοξία της αρχής.
Η G μινόρε και η B μινόρε συνοδεύουν τη ζήλια, την οδύνη και τη θλίψη.
Στο τελευταίο τραγούδι («Des Baches Wiegenlied»), η χρήση της E ματζόρε χαρίζει μια αίσθηση λύτρωσης, κάνοντας τον θάνατο να φαντάζει ως μια γαλήνια επιστροφή στην αγκαλιά της μητέρας-φύσης.
Σημασία και Κληρονομιά
Η «Ωραία Μυλωνού» έθεσε τα θεμέλια για τους μεγάλους κύκλους τραγουδιών του 19ου αιώνα, όπως το μεταγενέστερο «Χειμωνιάτικο Ταξίδι» (Winterreise) του ίδιου του Σούμπερτ, καθώς και έργα των Robert Schumann, Johannes Brahms και Gustav Mahler.
Το έργο παραμένει ένα από τα πιο δημοφιλή και απαιτητικά κομμάτια του ρεπερτορίου. Απαιτεί από τον ερμηνευτή (τενόρο ή σοπράνο, αν και συχνά ερμηνεύεται από βαρύτονους σε μεταφορά) όχι μόνο τεχνική φωνητική αρτιότητα, αλλά και εξαιρετική υποκριτική ικανότητα για να μεταδώσει την ταχεία μετάβαση από τον εφηβικό ενθουσιασμό στην απόλυτη τραγωδία.
Ο Ολοκληρωμένος Κύκλος Τραγουδιών «Η Ωραία Μυλωνού» (Die schöne Müllerin, Op. 25, D. 795) του Franz Schubert
ΜΕΡΟΣ Α΄: Εισαγωγή, Ιστορικό Πλαίσιο και Δραματουργία
1. Εισαγωγή
Ο κύκλος τραγουδιών «Η Ωραία Μυλωνού» (Die schöne Müllerin, Op. 25, D. 795) του Φραντς Σούμπερτ, σε ποίηση του Βίλχελμ Μύλλερ, αποτελεί έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους της δυτικής μουσικής λογοτεχνίας. Συνδυάζοντας την ποιητική λιτότητα με τη μουσική ιδιοφυΐα, το έργο αυτό μετατρέπει το γερμανικό Lied από μια απλή οικιακή μουσική ψυχαγωγία σε ένα κορυφαίο δραματικό και ψυχογραφικό είδος.
2. Ιστορικό και Βιογραφικό Πλαίσιο (1823)
Το έτος 1823 σημαδεύτηκε από βαριές δοκιμασίες για τον 26χρονο Σούμπερτ. Η διάγνωση της σοβαρής του ασθένειας (σύφιλη) και οι επακόλουθες νοσηλείες του βύθισαν τον συνθέτη σε σκοτεινές υπαρξιακές αγωνίες.
Παράλληλα με τις προσπάθειές του στο λυρικό θέατρο (όπερα Fierrabras), ο Σούμπερτ ανακάλυψε τη ποιητική συλλογή του Βίλχελμ Μύλλερ «Ποιήματα από τα χαρτιά ενός περιπλανώμενου κερατοπαίκτη» (1820). Ο ρομαντικός μύθος του οδοιπόρου που αναζητά νόημα στη φύση και βρίσκει τον έρωτα —για να οδηγηθεί τελικά στην καταστροφή— λειτούργησε ως καθρέφτης της εσωτερικής του κατάστασης. Ο Σούμπερτ μελοποίησε τα ποιήματα μεταξύ Μαΐου και Σεπτεμβρίου 1823.
ΜΕΡΟΣ Β΄: Αναλυτική Παρουσίαση και Σχολιασμός και των 20 Τραγουδιών
Ο κύκλος διαγράφει μια αδιάκοπη πορεία από το φως στο σκοτάδι. Παρακάτω ακολουθεί η αναλυτική εξέταση κάθε τραγουδιού ξεχωριστά:
1. «Η περιπλάνηση» (Das Wandern) — B♭ ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Η χαρά της κίνησης. Ο νεαρός μυλωνάς ξεκινά την πορεία του. Το αδιάκοπο οκτάωρο μοτίβο στο πιάno μιμείται τη ροή του νερού και τη περιστροφή της μυλόπετρας.
Μουσική μορφή: Απλή στροφική, με διάθεση ανάλαφρη και αισιόδοξη.
2. «Προς τα πού;» (Wohin?) — G ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Ο μυλωνάς παρασύρεται από το κελάρυσμα ενός ρυακιού. Το ρυάκι γίνεται ο μυστικός οδηγός και σύντροφός του.
Μουσική μορφή: Ρυθμική διαύγεια, συνεχές κυματιστό μοτίβο στο πιάνο που συμβολίζει το τρεχούμενε νερό.
3. «Στάσου» (Halt!) — C ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Η ανακάλυψη ενός ειδυλλιακού μύλου στην πλαγιά του βουνού. Ο μυλωνάς πιστεύει ότι βρήκε τον προορισμό και τη δουλειά του.
Μουσική μορφή: Στιβαρή και αποφασιστική, με συγχορδίες που δηλώνουν σταθερότητα.
4. «Ευχαριστίες στο ρυάκι» (Danksagung an den Bach) — G ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Ο ήρωας εκφράζει την ευγνωμοσύνη του στο ρυάκι που τον οδήγησε όχι μόνο σε δουλειά, αλλά και στην κόρη του μυλωνά.
Μουσική μορφή: Λυρική, φωτεινή και μελωδική, γεμάτη ελπίδα.
5. «Στην απογευματινή ξεκούραση» (Am Feierabend) — A μινόρε
Θεματικός Πυρήνας: Η πρώτη σκιά αμφιβολίας. Στο τέλος της ημέρας, η μυλωνού καληνυχτίζει τους εργάτες, αλλά δεν δίνει καμία ξεχωριστή σημασία στον ίδιο. Ο μυλωνάς αγωνίζεται να αποδείξει την αξία του.
Μουσική μορφή: Νευρικές συκοφαντικές φιγούρες που εκφράζουν την εσωτερική αγωνία.
6. «Η περιέργεια» (Der Neugierige) — B ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Το κεντρικό ερώτημα: «Ναι ή Όχι;» Ο μυλωνάς ρωτά το ρυάκι αν η κοπέλα τον αγαπά, καθώς από αυτές τις δύο λέξεις κρίνεται ολόκληρος ο κόσμος του.
Μουσική μορφή: Σιωπηλή, μελαγχολική, διστακτική μελωδία.
7. «Η ανυπομονησία» (Ungeduld) — A ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Ένα έκρηξη παθιασμένου ενθουσιασμού. Θέλει να σκαλίσει την αγάπη του σε κάθε δέντρο, να τη φυσήξει ο άνεμος.
Μουσική μορφή: Αστραπιαίος ρυθμός, αδιάκοπη ορμή.
8. «Πρωινός χαιρετισμός» (Morgengruss) — C ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Η απογοήτευση όταν η μυλωνού δείχνει αδιάφορη στον πρωινό του χαιρετισμό. Ο ίδιος παραμένει αισιόδοξος και περιμένει έξω από το παράθυρό της.
Μουσική μορφή: Απλή, σχεδόν ναϊφ μελωδία, σαν δημοτικό τραγούδι.
9. «Τα λουλούδια του μυλωνά» (Des Müllers Blumen) — A ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Τα γαλάζια λουλούδια γίνονται ο καθρέφτης των ματιών της αγαπημένης του. Θέλει να τα φυτέψει έξω από το παράθυρό της.
Μουσική μορφή: Τρυφερή, γαλήνια και λυρική.
10. «Βροχή από δάκρυα» (Tränenregen) — A ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Μια τρυφερή στιγμή δίπλα στο ρυάκι. Εκείνος κοιτάζει το νερό και βλέπει την αντανάκλασή της. Όταν δακρύζει από ευτυχία, εκείνη τρομάζει και φεύγει.
Μουσική μορφή: Ηρεμία που διακόπτεται από μια αδιόρατη αίσθηση απώλειας.
11. «Δική μου!» (Mein!) — D ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Η κορύφωση της ψευδαίσθησης. Ο μυλωνάς φωνάζει θριαμβευτικά ότι η αγαπημένη του είναι δική του, παρά τις υποκείμενες αμφιβολίες.
Μουσική μορφή: Ενθουσιώδης, μεγαλοπρεπής και εκρηκτική.
12. «Διάλειμμα» (Pause) — B♭ ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Το βάρος στην καρδιά είναι τόσο μεγάλο που δεν μπορεί πια να τραγουδήσει. Κρεμάει το λαούτο στον τοίχο με μια πράσινη κορδέλα.
Μουσική μορφή: Ανησυχητικές παύσεις, αίσθηση κενού.
13. «Με την πράσινη κορδέλα του λαούτου» (Mit dem grünen Lautenband) — B♭ ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Η μυλωνού δηλώνει ότι αγαπάει το πράσινο χρώμα. Εκείνος της προσφέρει την πράσινη κορδέλα ως σύμβολο αειθαλούς αγάπης, ενώ ο ίδιος είναι κατάλευκος από το αλεύρι.
Μουσική μορφή: Ιδιότυπα ειρωνική, μελαγχολική υποκρυπτόμενη χαρά.
14. «Ο κυνηγός» (Der Jäger) — C μινόρε
Θεματικός Πυρήνας: Η εμφάνιση του αντίζηλου. Ένας ρωμαλέος, σκληροτράχηλος κυνηγός ντυμένος στα πράσινα φτάνει στον μύλο. Ο μυλωνάς εξοργίζεται και απειλεί.
Μουσική μορφή: Κοφτερή, επιθετική, στρατιωτικού τύπου ρυθμική αγωγή.
15. «Ζήλια και περηφάνια» (Eifersucht und Stolz) — G μινόρε
Θεματικός Πυρήνας: Απεγνωσμένο παράπονο στο ρυάκι. Ζητά από το νερό να μαλώσει τη μυλωνού για το θρασύ φλερτ της με τον κυνηγό.
Μουσική μορφή: Θυελλώδης, γρήγορη, γεμάτη εσωτερικό αναβρασμό.
16. «Το αγαπημένο χρώμα» (Die liebe Farbe) — B μινόρε
Θεματικός Πυρήνας: Ο κατατονικός μυλωνάς παθιάζεται με το πράσινο —το χρώμα της αγάπης του και του πόνου του— και ζητά να του σκάψουν τάφο στη χλόη.
Μουσική μορφή: Υποτονική, μονότονη, στοιχειωμένη από βαθιά θλίψη.
17. «Το κακό χρώμα» (Die böse Farbe) — B ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Ξέσπασμα πίκρας. Αποκηρύσσει το πράσινο χρώμα ως αυθάδικο και χαιρέκακο. Αποφασίζει να φύγει αφού την αποχαιρετήσει.
Μουσική μορφή: Ορμητική, αιχμηρή, σχεδόν υστερική.
18. «Μαραμένα λουλούδια» (Trockne Blumen) — E μινόρε
Θεματικός Πυρήνας: Φαντασίωση θανάτου. Ζητά να ταφεί με τα μαραμένα λουλούδια που του είχε δώσει η κοπέλα, ελπίζοντας ότι αυτά θα ξανανθίσουν την άνοιξη.
Μουσική μορφή: Βαριά, πένθιμη, με δραματικές διακυμάνσεις.
19. «Ο μυλωνάς και το ρυάκι» (Der Müller und der Bach) — G μινόρε
Θεματικός Πυρήνας: Διάλογος μεταξύ του απεγνωσμένου νέου και του συμπονετικού ρυακιού. Το ρυάκι τον παρηγορεί, προσφέροντάς του λύτρωση από τον πόνο.
Μουσική μορφή: Διάλογος σε μορφή εναλλαγής (recitative-like), βαθιά συγκινητικός.
20. «Το νανούρισμα του ρυακιού» (Des Baches Wiegenlied) — E ματζόρε
Θεματικός Πυρήνας: Το ρυάκι νανουρίζει τον εξαντλημένο μυλωνά στον βυθό του, χαρίζοντάς του αιώνια γαλήνη και μαλώνοντας τη μυλωνού να μην τον ξυπνήσει.
Μουσική μορφή: Υπνωτική νανουριστική μελωδία, διαυγής E ματζόρε που μετατρέπει τον θάνατο σε λυτρωτική αγκαλιά.
ΜΕΡΟΣ Γ΄: Συγκριτική Μεléτη («Ωραία Μυλωνού» vs. «Χειμωνιάτικο Ταξίδι»)
Τόσο η Ωραία Μυλωνού (1823) όσο και το Χειμωνιάτικο Ταξίδι (Winterreise, D. 911, 1827) βασίζονται σε ποίηση του Βίλχελμ Μύλλερ και αποτελούν κορυφαίους κύκλους τραγουδιών του Σούμπερτ. Ωστόσο, παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές:
Η φύση του έρωτα και της απώλειας:
Στην Ωραία Μυλωνού, ο ήρωας είναι ένας νεαρός, σχεδόν αφεδής μαθητευόμενος. Η τραγωδία του πηγάζει από την πρώτη του μεγάλη ερωτική απογοήτευση.
Στο Χειμωνιάτικο Ταξίδι, ο πρωταγωνistής είναι ένας ώριμος, απογοητευμένος άνδρας του οποίου ο έρωτας έχει ήδη χαθεί ανεπιστρεπτί. Δεν υπάρχει ελπίδα από την αρχή· η πορεία του είναι ένα παγωμένο, ερημικό ταξίδι προς την απόλυτη αποξένωση και τον θάνατο.
Μουσική Ατμόσφαιρα:
Η Μυλωνού διαθέτει φωτεινότερες τονικότητες (ιδίως στο πρώτο της μισό) και έντονη αλληλεπίδραση με τη ζωντανή, ρευστή φύση (το ρυάκι).
Το Χειμωνιάτικο Ταξίδι χαρακτηρίζεται από σκοτεινές, μινιμαλιστικές και παγωμένες αρμονίες, όπου η φύση είναι αφιλόξενη, σιωπηλή και εχθρική.
ΜΕΡΟΣ Δ΄: Ιστορική Επισκόπηση των Σημαντικότερων Ηχογραφήσεων
Το έργο έχει ερμηνευτεί από τους μεγαλύτερους λυρικούς τραγουδιστές στην ιστορία της κλασικής μουσικής. Ξεχωρίζουν ιστορικά οι εξής ερμηνείες:
Fritz Wunderlich (τενόρος): Η ηχογράφησή του θεωρείται από πολλούς ασυναγώνιστη χάρη στη χρυσή, ηλιόλουστη χροιά της φωνής του και την αβίαστη τεχνική του, η οποία αποδίδει τέλεια την εφηβική αφέλεια του μυλωνά.
Dietrich Fischer-Dieskau (βαρύτονος): Με την τεράστια αναλυτική του δεινότητα και τις δραματικές αποχρώσεις του, ο Fischer-Dieskau ανέδειξε το έργο με μοναδικό βάθος, αποδεικνύοντας ότι μπορεί να αποδοθεί εξίσου συγκλονιστικά και από χαμηλότερες φωνές.
Ian Bostridge (τενόρος): Μια πιο σύγχρονη, πνευματώδης και λεπτομερής προσέγγιση, γεμάτη ψυχολογική ένταση και εσωτερικότητα.
Επίλογος
«Η Ωραία Μυλωνού» παραμένει ένα αθάνατο αριστούργημα επειδή καταφέρνει να συμπυκνώσει την ορμή της νεότητας, την οδύνη του απορριπτικού έρωτα και την αιώνια γοητεία της φύσης σε μια αδιάσπαστη μουσική αλυσίδα. Ο Σούμπερτ, λίγο πριν το τέλος της ζωής του, κατόρθωσε να χαρίσει στην ανθρωπότητα έναν καθρέφτη των πιο ευαίσθητων ανθρώπινων συναισθημάτων.
