Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΗΤΑΚΗΣ


ΓΕΝΝΗΣΗ

«Σταμάτα σπίτι της και πες στην πεθερά της να φέρει κανα ρούχο γιατί γέννησε η νύφη της». Η νύφη είχε αφήσει το χωράφι για να πάει σπίτι να γεννήσει αλλά δεν πρόλαβε να φτάσει. Γέννησε σε μια άκρη του δρόμου.  Στα χωράφια ,πάνω στη δουλειά γένναγαν οι περισσότερες γυναίκες. Ακόμα και σήμερα διηγούνται ιστορίες για παιδιά τα οποία «τσούφ(υ)γαν» την ώρα του οργώματος ή την ώρα που έκαναν άλλες δουλειές στα χωράφια. Μέσα σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες της γέννας ή και αργότερα  λόγω ασθενειών η παιδική  θνησιμότητα ήταν  σε πο

Η ΜΑΡΟΥΣΑ Η ΣΤΡΟΠΩΝΙΑΤΙΣΣΑ ΚΑΙ Η ΕΥΒΟΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Είμαι ώρες πολλές, σ' ένα μεγάλο αθηναϊκό βιβλιοπωλείο. Στέκω όρθιος και φυλλομετρώ αβέρτα «τας νέας εκδόσεις». Γέμισεν η Ελλάς συγγραφείς πάσης φύσεως... Αν πεις για λογοτέχνες και ποιητές υπερβαίνουν κατά πολύ τους αναγνώστες. Ανάμεσα σ' αυτούς και ημείς αυτοί... Και μέσα στην μονάκριβη και αδιατίμητη μοναξιά μας συνομιλούμε με κάποιον συνομήλικό μας, ή με τον ίδιο τον εαυτό μας. Κάνουμε και συστάσεις, άμα χρειαστεί, για πρόσωπα και κείμενα, παραπέμποντας κυρίως στο ομώνυμο βιβλίο του δασκάλου μας Γιώτα. Μι! Ιδία, όταν πρόκειται, για περί-πτώσεις

ΜΑΡΟΥΣΑ Η ΣΤΡΟΠΩΝΙΑΤΙΣΣΑ

Tο 1886 εκδόθηκε στην Αθήνα από τον Νικόλαο Αντωνόπουλο το μυθιστόρημα

Μαρούσα η Στροπωνιάτισσα. Στον επίλογό του ο συγγραφέας αναφέρει ότι έγραψε το μυθιστόρημα από σημειώσεις που είχε κρατήσει Γάλλος περιηγητής ο οποίος έξι χρόνια μετά τα γεγονότα που περιγράφονται σταμάτησε στου Δεσπότη την βρύση ανάμεσα στα χωριά Στενή και Στρόπωνες, για να ξεκουραστεί. Σε μια στιγμή άκουσε μοιρολόγια, κοιτάζει και βλέπει έναν άνδρα και μια γυναίκα μπροστά σε δυο ξύλινους σταυρούς να θρηνούν.

ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ

Το θαύμα της Αγίας Τριάδας

Το έτος 1928 αποφασίστηκε η κατεδάφιση και η ανέγερση νέου Ιερού Ναού στην Κάτω Στενή γιατί ο πληθυσμός αυξανόταν με την πάροδο του χρόνου. Τέσσερα περίπου χρόνια διήρκεσαν οι εργασίες για την αποπεράτωση του και ανηγέρθη στο ίδιο οικόπεδο που υπήρχε ο προηγούμενος Ναός και ήταν μικρών διαστάσεων. Άρχισε δε να λειτουργεί από το 1932.Εφημέριος ήταν τότε ο Παπαγεώργης Σιμιτζής (Παπατσιρώνης) και η ενοριακή επιτροπή αποτελείτο από τους Δημήτριο Καλαμαρά, Δημήτριο Γερακίνη (Κέφαλο) Ιωάννη Σιμιτζή (Γιαννιό) και Γεώργιο Κρητικό.

ΧΕΙΜΕΡΙΝΕΣ ΑΝΑΒΑΣΕΙΣ

(Το κείμενο είναι γραμμένο από τον Τάσο Ζάππα το 1931 ή 1932. Τη χρονολογία την υπολογίζουμε γιατί τότε ήταν πρόεδρος στη Στενή ο Ιωάννης Παλαιολόγος που αναφέρεται στην περιγραφή.)

Στο λευκό όραμα της Δίρφης.

Και βόσκω και κορφολογώ.
Βουνό τις ομορφιές σου.
Τις ομορφιές σου πουν΄ θεϊκές,
παραδεισοπλασμένες…….

Κ. Κρυστάλλης


Τελευταία Κυριακή της αποκριάς. Καθένας έχει ετοιμαστεί για το πιο γερό ξεφάντωμα. Πρέπει να το κάψουμε απόψε και να γυρίσουμε το πρωί στο σπίτι καραβοτσακισμένοι. Σωστά. Ευτυχώς όμως που στη ζωή υπάρχουνε και άνθρωποι που τη βλέπουνε με πολύ διαφορετικό μάτι, κι αυτοί οι άνθρωποι, για τους οποίους η ζωή δεν περιορίζεται στα στενά όρια μιας θολής απ΄ τους καπνούς ατμόσφαιρας, αλλά βρίσκεται πέρα στον ανοιχτό ορίζοντα, μέσα στον καθάριο αέρα και στη χρυσή ηλιοβροχή, γίνονται κάθε μέρα και πιο πολλοί, πληθαίνουνε, όλες δε οι υπάρχουσες ενδείξεις επιτρέπουνε να ελπίζουμε, πείθουνε μάλλον, πως δεν θα είμαστε για πολύ καιρό μονάχα εμείς που ξέρουμε την πηγή των βασικών στοιχείων της ζωής.

ΤΑ ΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ΤΣΟΠΑΝΗΔΩΝ

                                          Γ.ΓΙΑΝΝΟΥΚΟΣ

Τα σκεύη των τσοπάνηδων δεν είναι πολλά. Μικρά καθώς είναι τα περισσότερα, μπορούν να μεταφέρονται εύκολα στις συχνές μετακινήσεις τους. Αναφέρουμε τα σπουδαιότερα.

Καρδάρες: Είναι συνήθως δύο, ξύλινες και κάπως φαρδιές, ζωσμένες με λαμαρινένια στεφάνια και ημικυκλικό σιδερένιο χερούλι. Τις χρησιμοποιούν για να πιάνουν το γάλα στο άρμεγμα.

ΤΑ ΝΥΧΤΕΡΙΑ

Τα νυχτέρια στη Στενή

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΥΤΑΚΗΣ    Η ανάγκη για κοινωνική συναναστροφή των γυναικών, και η έλλειψη χρόνου την ημέρα λόγω των αγροτικών εργασιών δημιούργησαν τα νυχτέρια. Απαραίτητα ειδικά τον χειμώνα που οι νύχτες είναι ατέλειωτες. Στα νυχτέρια φτιάχνονταν οι προίκες. Με τα πρώτα κρύα του χειμώνα, άλλαζε και η κοινωνική ζωή των γυναικών. Τον χειμώνα μαζεύονταν στα σπίτια δίπλα στο τζάκι. Οι γυναίκες έκαναν παρέα, μάθαιναν τα νέα και συγχρόνως κουβάλαγαν μαζί και τη ρόκα ή το κέντημά τους. Δύο βραδιές την εβδομάδα ήταν αυτές που οι γυναίκες δεν έκαναν καμιά δουλειά παρά μόνο παρέα. Η

Χειρόμυλος (Χειρόμπλου)

Μικρός χειροκίνητος μύλος, που τον είχαν οι περισσότερες οικογένειες στα σπίτια τους. Αποτελείτο από δύο στρογγυλές επίπεδες πέτρες, η μία πάνω στην άλλη. Η κάτω πέτρα είχε στη μέση ένα σίδερο και στο από πάνω μέρος της είχε γρέζια. Η πάνω πέτρα είχε μία τρύπα στη μέση, από την οποία περνούσε το σίδερο της κάτω πέτρας, ενώ στην άκρη της είχε μια ξύλινη χειρολαβή την οποία κρατούσε η νοικοκυρά για να την φέρνει γύρω- γύρω και να αλέθει τα διάφορα όσπρια που χρειαζόταν. Η πάνω πέτρα είχε τα γρέζια στην κάτω της μεριά. Είναι φανερό πως οι ποσότητες που άλεθαν ήταν μικρές και απαιτείτο πολύς χρόνος και κόπος.

ΕΤΣΙ ΤΟ ΛΕΓΑΜΕ ΠΑΛΙΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΚΟΣ

Ασλάνι: Ανθρωπος γερός και δυνατός. Ρωμαλέος, υγειής. Αφερείμ: Εύγε, μπράβο, ζήτω (τούρκικη λέξη που τη χρησι μοποιούσαν). Αχαϊρευτος: Αυτός που δεν πρόκοψε, ούτε προόδευσε, που δεν έκανε χαϊρι. Αυτός που δεν έχει τη δυνατότητα, ούτε τις ικανότητες να προοδεύσει (έχω και κείνον τον αχαϊρευτο... που δεν φελά τίποτα). Δεν έχει την ικανότητα να κάνει κάτι το σωστό, που δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Αλλά και ο άτυχος, ο κακορίζικος. Αχαμνά: Τα ανδρικά γεννητικά όργανα, αλλά και κάθε αρσενικού ζώου. Βολή: Οταν είναι έτσι τακτοποιημένα τα πράγματα, ώστε να γίνονται οι δουλειές με ευχέρεια, με λίγο κόπο και καλύτερα (εγώ δεν μπορώ να πλύνω εδώ, θα πάω σπίτι μου, που έχω τη βολή μου). Γαλιφιά: Καλόπιασμα, κοπλιμεντάρισμα. Και γαλίφης, αυτός που καλοπιάνει, που κομπλιμεντάρει τους άλλους επιδιώκοντας κέρδος ή ωφέλεια. Γάμπρισμα: Το ψάξιμο για νύφη ή γαμπρό. Και γαμπρίζω, όταν αρχίζω να ψάχνω για νύφη, αφήνοντας να δημιουργείται η εντύπωση ότι θέλω να παντρευτώ. Το ίδιο βέβαια ισχύει και για τα κορίτσια, για αναζήτηση γαμπρού. Γκαβός: Αυτός που δεν βλέπει καλά, που βλέπει λοξά. Ο αλλήθωρος. Διακονιάρης: Ο ζήτουλας, ο ζητιάνος. Ζαλίκωμα: Το φόρτωμα. Και ζαλικωμένος, φορτωμένος. Στην κυριολεξία με τη λέξη ζαλίκωμα εννοούσαν το μεγάλο φορτίο που κάποιος άνθρωπος ήταν υποχρεωμένος να κουβαλήσει στην πλάτη του.

Η ΠΑΛΑΙΟΠΑΝΑΓΙΑ ΤΗΣ ΣΤΕΝΗΣ

 σημείωμα του ΑΝΤΩΝΗ ΠΑΥΛΟΥ

 Η έρευνα της μεταβυζαντινής τέχνης δεν έχει κλείσει ούτε έναν αιώνα ζωής στον τόπο μας, μάλιστα για κάποιους κλάδους της βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα. Κι όπως σημειώνει ο Δημ. Τριανταφυλλόπουλος «αν όμως το μέχρι σήμερα γνωστό υλικό -απειροελάχιστο σε σχέση με το αδημοσίευτο- δεν μας παραπλανά, μπορούμε (...) να χρησιμοποιήσουμε την ευαγγελική παρομοίωση και τον συνοπτικό ορισμό του Nicolai Jorga [χαρακτηρίζοντας τη μετά την Άλωση εποχή ως "Βυζάντιο μετά το Βυζάντιο" (Byzance après Byzance ), εννοούσε ότι η μεταβυζαντινή εποχή φέρει έκτυπη τη σφραγίδα του Βυζαντίου, είναι ο άμεσος της απόγονος], διότι, πράγματι παράδοση και ανανέωση, μορφή και περιεχόμενο, βρίσκονται αδιάκοπα σε μία διαλεκτική σχέση μεταξύ τους, με καθοριστικό στίγμα τη βαριά κληρονομιά του ελληνορθόδοξου Βυζαντίου.

ΤΣΑΜΙΚΑ

                                  ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ ΜΟΥ ΤΑΡΙΞΕΣ-Π.ΚΥΡΑΝΑ

ΣΥΡΤΑ ΚΑΛΑΜΑΤΙΑΝΑ

                                     
                                   ΠΑΝΩ ΣΕ ΨΙΛΗ ΡΑΧΟΥΛΑ-ΠΑΡ.ΚΥΡΑΝΑ

                                    ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΑΚΙ ΘΑ ΓΕΝΩ-Π. ΚΥΡΑΝΑ

     
                                     ΠΕΡΔΙΚΟΥΛΑ ΜΕΡΕΒΑ-Π ΚΥΡΑΝΑ

ΞΕΝΗΤΙΑΣ

                           ΕΝΑ ΠΟΥΛΙ ΜΑΝΝΑ ΜΟΥ-ΠΑΡΑΣΕΥΗ ΚΥΡΑΝΑ

                           ΜΗ ΜΕ ΣΤΕΛΝΕΙΣ ΜΑΝΝΑ ΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ
                                 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΥΡΑΝΑ ΜΑΡΙΑ ΜΗΤΑΚΗ

ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑΤΑ

ΚΛΕΦΤΙΚΑ

    ΚΛΕΙΣΑΝ ΟΙ ΣΤΡΑΤΕΣ ΤΟΥ ΜΩΡΙΑ

         ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΥΡΑΝΑ

ΤΑ ΚΕΦΤΟΠΟΥΛΑ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΥΡΑΝΑ

Απο το αλεύρι

Από το αλεύρι που προερχόταν από την άλεση του σιταριού οι Στενιώτες έφτιαχναν ψωμί, φύλλο (χυλοπίτες), τραχανά γλυκό, τραχανά ξινό, μπουλουγούρι, ενώ αν υπήρχε το αλεύρι στον ντάλαρο μπορούσαν ανά πάσα στιγμή να φτιάξουν τηγανόψωμα, καλαπόδια, σταχτοκουλούρες, π’ταλιές, κουρκούτι, κουρκόπιτα και φτιαχτά μακαρόνια, αλλά και γλυκά, όπως τηγανίτες (λουκουμάδες), μπακλαβά, μελομακάρονα και δίπλες.
Από το κριθάρι έφτιαχναν το κριθαρένιο ψωμί και το πολύσπορο (σμιγάδι).

Από το καλαμπόκι την μπομπότα, την κατσαμάγκα κ.α.

Τυροπιτάρια
Το καλαπόδι είναι το πιο γευστικό τυροπιτάρι της Στενής. Ανοίγουν φύλλο, ανακατεύουν ξινοτύρι (στη σημερινή εποχή φέτα) με αυγά και γεμίζουν το φύλο με αυτό το μείγμα και δίνοντάς του σχήμα φακέλου. Σε όλη τη διάρκεια του τηγανίσματος η νοικοκυρά πατάει με το πιρούνι της το καλαπόδι για να τηγανιστεί καλύτερα. Για τα τηγανοψώματα (τηγανόψωμα)  φτιάχνουν ζυμάρι το πλάθουν και στη μέση βάζουν το τυρί ή κάποιες φορές και χόρτα, ειδικά στις νηστείες. Του δίνουν το στρογγυλό σχήμα μέσα στο τηγάνι. Η π’ταλιά είναι επίσης τηγανόψωμο αλλά χωρίς τυρί. 
Τρώγεται σκέτη ή με μέλι πάνω της.

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΜΑΡΗΣ

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΜΑΡΗΣ  Ο Εκπολιτιστικός Σύλλογος των Απανταχού Λαμαριωτών, ιδρύθηκε το έτος 1983 και το καταστατικό του εγκρίθηκε με την υπ΄ αριθμόν 214/83 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδας. ΄Ένας από τους σκοπούς του συλλόγου ήταν η ίδρυση Λαογραφικού Μουσείου, στο οποίο θα συγκεντρωθούν και εκτεθούν λαογραφικό υλικό, κυρίως παλαιά αντικείμενα- εργαλεία τα οποία χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί μας ως εργαλεία στην καθημερινή τους ζωή. Υλοποιώντας το σκοπό αυτό, ο σύλλογος προέβη στην αγορά οικοπέδου μέσα στο χωριό και στην συνέχεια προέβη στην ανέγερση διώροφου κτιρίου. Στο ισόγειο στεγάζονται τα γραφεία του συλλόγου, βιβλιοθήκη και ιδιαίτερος χώρος όπου φιλοξενείται το Αγροτικό Ιατρείο.