ΚΑΡΕΚΛΑΔΕΣ

Μεταγενέστερη τέχνη και αυτή για τα χωριά μας, αν σκεφτεί κανείς ότι τα πρώτα χρόνια του προηγούμενου αιώνα ελάχιστα σπίτια είχαν ψάθινες καρέκλες. Κάθονταν κατάχαμα ή στα ξύλινα σκαμνάκια, που τις περισσότερες φορές τα έφτιαχναν και μόνοι τους. Εύκολη και πρακτική λύση ήταν τα «κωλοκάθια»(ξύλινα στρογγυλά κούτσουρα).

ΤΕΝΕΚΕΤΖΗΔΕΣ

Με πολύ λίγα εργαλεία και μια φουφού με κάρβουνα για να ζεσταίνουν τα ειδικά εργαλεία τους και κύρια υλικά τον τενεκέ και το καλάι, οι τενεκετζήδες έφτιαχναν λυχνάρια, φανάρια, ντεπόζιτα, ροϊά, δοχεία για ρετσίνι. Τενεκετζίδικο μαζί με καφενείο και μπακάλικο είχαν στη Κάτω Στενή τα αδέρφια Μιχάλης και Λάμπρος Κατσανάς. Στην Πάνω Στενή ο Γιάννης Κυράνας (Αναμήτρος ή Κολτσίδας).

ΚΟΦΙΝΑΔΕΣ

Μόνο καναπίτσες, καλάμια και επιδέξια χέρια χρειάζονται για να φτιαχτεί ένα όμορφο και χρήσιμο καλάθι. Από τα κανάλια και τα ρέματα μάζευαν καναπίτσες(λυγαριές) και έφτιαχναν κοφίνια, πανέρια, ταρπιά, κοφινίδες, κόφες. Τα μούσκευαν για να είναι ευέλικτα. Καλάμια επίσης υπάρχουν παντού.

Το καλάμι φύεται πολύ εύκολα, ακόμα και ένα καλάμι να εμφανιστεί γεμίζει ο τόπος. Τα μάζευαν τα  καλοκαίρι που είχαν ψωμώσει.

Πρώτα έφτιαχναν τον πάτο. Ο πάτος του κοφινιού πρέπει να είναι πολύ γερός για να αντέχει στα μεγάλα βάρη. Με την λυγαριά έφτιαχναν τον πάτο και ειδικά τον σταυρό. Έβαζαν τα κάθετα(στημόνια) που πάνω τους έπλεκαν με τα καλάμια το κοφίνι. Εάν ήθελαν  γερή κατασκευή έβαζαν μόνο λυγαριά.

Στη Στενή κοφινάς ήταν ο Σπύρος Ντουμάνης (Καρκαβέλας) και  ο Δημήτριος Γερακίνης (Καμπάνης) .

Κοφίνι: Το πιο μικρό σε μέγεθος. Το χρησιμοποιούσαν για όλες τις δουλειές. Είχε χερούλι  για να είναι εύκολο στη χρήση.

Κόφα: Μεγάλο κοφίνι, με χερούλια.

Ταρπί: Ενισχυμένη κόφα για μεγάλα βάρη χωρίς χερούλια. Το χρησιμοποιούσαν για βαριές δουλειές όπως το κουβάλημα των σταφυλιών, ελιών.

Κοφινίδα: Κόφα με σκέπαστρο όπου έβαζαν το ψωμί.Πανέρι: Φαρδύ και κοντό κοφίνι  με δυο χερούλια  για ελαφριές δουλειές.

ΣΑΡΩΜΑΤΑΔΕΣ

 Με μια αστοφιά ή θυμάρι και ένα στειλιάρι με φούρκα από πλατάνα ή καστανιά ήταν φτιαγμένες οι παλιές σκούπες, τα σαρώματα. Ακόμα και σήμερα αρκετοί που έχουν ζώα και χρειάζονται γερές σκούπες που να αντέχουν τα ίδια σαρώματα χρησιμοποιούν.
Τα σαρώματα πολλοί τα έφτιαχναν μόνοι τους, άλλοι πάλι τα αγόραζαν. Έφτιαχναν το στειλιάρι το οποίο έπρεπε να καταλήγει σε φούρκα.

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΣΧΟΛΙΕΣ ΣΤΗ ΣΤΕΝΗ

Γ.ΜΗΤΑΚΗΣ

 Ζούμε στην εποχή της ταχύτητας, της ύλης και της εργασιακής εξειδίκευσης . Η νέα τάξη πραγμάτων απειλεί τις παλιές συνήθειες καθώς και πολλά στοιχεία του παρελθόντος. Αν και σώζονται κράματα από τον παλιό τρόπο ζωής, υπάρχουν στοιχεία που αφανίστηκαν με το πέρασμα του χρόνου και την ανάπτυξη της τεχνολογίας. Η τυποποίηση έγινε πια απαραίτητη σε βάρος της αυθεντικότητας.

ΛOΤΟΜΟΙ

Οι ίδιοι αποκαλούσαν τους εαυτούς τους ελατόμους. Εμείς επιμείναμε ότι δεν λέγονται έτσι αλλά υλοτόμοι ή λοτόμοι, αλλά εκείνοι υποστήριζαν το αντίθετο κι έτσι το αφήσαμε. Με τσεκούρι ή με κόφτη έριχναν κάτω τα έλατα τα τεμάχιζαν από ενάμιση μέτρο έως όσο ήταν απαραίτητο. Βγάζανε την έξω φλούδα, κι έφταναν στο ασπράδι του ξύλου.

ΟΙ ΒΟΥΚΟΛΟI

Από τις 25 Μαρτίου έως τις 14 Σεπτεμβρίου τα βόδια μαζεύονταν από κάποιους οι οποίοι τα βοσκούσαν στα βοϊδολίβαδα και τα φύλαγαν μέρα νύχτα ακόμα και όταν αυτά πήγαιναν για ύπνο. Τα βόδια κοιμόντουσαν πάντα στις ράχες και κοντά τους κοιμόντουσαν πάντα οι βουκόλοι.
Τα βοσκούσαν αρχικά στα χέρσα χωράφια, όπου εκεί απαγορεύονταν τα πρόβατα. Τον Ιούνιο τα πήγαιναν στα θερισμένα χωράφια και έτρωγαν καλαμιές. Η πληρωμή για τον βουκόλο ήταν πάντα σε είδος και τις περισσότερες φορές σιτάρι. Ένα ξάΐ σιτάρι και ένα καλαμπόκι για όλη την περίοδο. Τα χωράφια που έβγαζαν χορτάρι, το οποίο ήταν και μπόλικο αλλά άρεσε και στα βόδια το έλεγαν βοΐδοκτάτη γιατί τα βόδια δεν έφευγαν. Ευσυνείδητοι οι βουκόλοι φρόντιζαν να μην αφήνουν τα βόδια ποτέ νηστικά και φρόντιζαν πάντα να τα πηγαίνουν στα χωράφια με το περισσότερο χορτάρι. Οι βουκόλοι προκειμένου να τα κρατήσουν μακριά από ζημιές έπαιρναν μαζί και όλη την οικογένεια. Τα βόδια τα παρέδιδαν στους ιδιοκτήτες τέλη Σεπτέμβρη με τις πρώτες κακοκαιρίες μιας και δεν διέθεταν χώρους στεγασμένους για να τα βάλουν αλλά και επειδή ξεκίναγαν και το όργωμα.Βουκόλοι στη Στενή ήταν ο Τάσος Κρητικός και ο Βαγγέλης Βλάχος (Ανθυβάγγελος).

Ο ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ

Δεν έχει διασωθεί το μικρό όνομα του Καπετάνιου παρά μόνο ένα μικρό μέρος της ιστορίας του.Όταν ήταν μικρός έπεσε σε ομάδα τούρκων μπροστά στον Αγιαννάκη κοντά στο Σκουντέρι.Εκνεύρισε τον τούρκο αγά ο οποίος διέταξε να του κόψουν τα αυτιά για να συνετιστεί. Μεγαλώνοντας έγινε ο σκληρότερος πολέμιος των τούρκων και κέρδισε τον τίτλο του Καπετάνιου.

Το πανηγύρι της Ζωοδόχου Πηγής, στον Πύργο, στην Αναστασά.

Ένα από τα πλέον δημοφιλή πανηγύρια, που το περίμεναν όχι μόνο οι Στενιώτες, αλλά και οι κάτοικοι όλων των χωριών της παραδίρφυας περιοχής, είναι το πανηγύρι της Αναστασάς, που γίνεται στην τοποθεσία Πύργος (Σκουντέρι), στο εξωκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής.

Στην περιοχή αυτή, σύμφωνα με την παράδοση αλλά και ιστορικές έρευνες, υπήρχε το Παλιοχώρι. Το ονόμαζαν έτσι οι Στενιώτες γιατί από εκεί είχαν έρθει οι πρώτοι κάτοικοι για να εγκατασταθούν στο σημερινό χωριό
Το πανηγύρι το ονόμαζαν (και το ονομάζουν ακόμα) Αναστασά, γιατί το θεωρούσαν σαν συνέχεια της Ανάστασης και μάλιστα τόσο, πού είχε καθιερωθεί η ονομασία αυτή στη συνείδηση των παλαιοτέρων, ώστε πολλοί που τους έλεγαν Αναστάση ή Αναστασία, νόμιζαν ότι γιορτάζουν αυτή τη μέρα.

Πώς να ξεχάσεις τη δεκαετία του 50-60, όταν είσαι 7 έως10 ετών και συμμετέχεις σε τέτοιες εκδηλώσεις; Έρχονται στη μνήμη σου στιγμές που σε βασανίζουν. Σε κάνουν να χαμογελάς και συγχρόνως να μελαγχολείς.

ΑΓΙΑ ΑΝΝΑ

Μια εκκλησία, που χτίστηκε πριν από 110 περίπου χρόνια από τον Μελέτη Αγγελή ύστερα από παράκληση και υπόδειξη της ίδιας Αγίας, μέσα από τα όνειρα του, στο χώρο που βρέθηκε εικόνα της Αγίας, ηλικίας 800 ετών.

Ο Μιλτιάδης Αγγελής (που τον ήξεραν στη Στενή ως Μελέτη ) είχε παντρευτεί τη Μαρία Μπεληγιάννη (που τη φώναζαν στο χωριό Μαριώ ). Απέκτησαν πολλά παιδιά αλλά έζησαν μέχρι τα γηρατειά τους, τα πέντε. Ο Κώστας, που πέθανε στην Αμερική χωρίς να παντρευτεί, η Στέλλη, που παντρεύτηκε τον Αποστόλη Μπεληγιάννη (τον επονομαζόμενο άκληρο , χοντρό ή πλούσιο), ο Σπύρος που παντρεύτηκε την Παναγιώτα Γάτου (Πούλα) του Θανασά , ο Γιάγκος, που παντρεύτηκε την Καλλιόπη Αποστολίδου από το Αυλωνάρι και ο Οδυσσέας που δεν έκανε οικογένεια.
Ο Μελέτης ήταν τσοπάνος και είχε τα πρόβατα του το καλοκαίρι στη Στενή και το χειμώνα στα Χάλια, την Δροσιά -όπως ονομάζεται σήμερα -στη θέση Σωρό. 

Αυλακάδες

Πριν πολλά χρόνια, κυρίως την εποχή των δημοτικών εκλογών, αλλά και τα πρώτα χρόνια των κοινοτήτων, οι εκλογικές αναμετρήσεις ήταν αρκετά φανατισμένες και η δημιουργία επεισοδίων ήταν συχνή.

Η δύναμη των δημάρχων ήταν μεγάλη γιατί ο δήμαρχος είχε πολλές και ουσιαστικές αρμοδιότητες και έτσι οι «χαμένοι» των εκλογών «την είχαν άσχημα» όταν διοικούσε ο αντίπαλος συνδυασμός.
Πολλοί λοιπόν προσπαθούσαν να τα έχουν καλά με τους εκάστοτε εκλεγμένους για να έχουν «το κεφάλι τους ήσυχο».
Εκείνη την εποχή λοιπόν, υπήρχε ένα αυλάκι στην Ανω Στενή που ξεκινούσε από τη βρύση «Μεσοχώρι» περνούσε από την πλατεία του χωριού και κατέληγε στο ποτάμι, όπου και χύνονταν τα νερά της βρύσης.

Νερό και πράσινο

Από τη στήλη «Στο περιθώριο της ζωής», του Π. Παλαιολόγου από την εφημερίδα «ΒΗΜΑ», πριν από 65 περίπου χρόνια

Στη βράση της η προκυμαία της Χαλκίδας τις νυχτερινές ώρες. Πήχτρα τα κέντρα. Ψάρια και οστρακοειδή στις προθήκες. Η κνίσα τους στην ατμόσφαιρα. Κάτω από ροδοδάφνες ο περίπατος. Σε πυκνά κύματα η νεότητα. Καθώς απαγορεύεται η διέλευση τροχοφόρων, χωρίς τροχαίους περιορισμούς κάνετε από το κατάστρωμα τον περίπατό σας Από τις ωραιότερες κορνίς.

Σκύβει ακόμα ο Εύριπος στην ακτή αναζητώντας το μυστικό των ρευμάτων του πορθμού που πήρε τ΄ όνομα του.

Μια μέρα σ΄ ένα χωριό

Από τη στήλη «Στο περιθώριο της ζωής», του Π. Παλαιολόγου. Eφημερίδα «ΒΗΜΑ», στις 28 Ιουνίου 1967

Σας ξεναγώ και σήμερα στην Άνω Στενή της Εύβοιας. Έξη ετών ανακάλυψη. Από τους πρώτους που την επεσήμαναν, ο Σπύρος Μελάς, ο Ψαθάς, ο Τάσος Ζάππας.Έργο του Θεού και ενός γιατρού. Δεκάξη χρόνια γιατρός του χωριού, χωρικός κι ο ίδιος, ο κ. Καρλατήρας εγκαταλείποντας τη Στενή για να σταδιοδρομήσει στη γειτονική Χαλκίδα, άφησε εις ανάμνηση τη «Δίρφυ» που έδωσε τουριστική υπόσταση στην περιοχή. Άφησε ακόμη έμψυχη δωρεά, έναν από τους γιους με τη νύφη του, στη διεύθυνση το ξενοδοχείου. Άφησε και την άλλη νύφη, γιάτραινα αυτή, αγροτική γιατρό στην περιφέρεια που υπηρέτησε ο πεθερός της.Γιατροοικογένεια. Στη Σιένα σπούδασαν τα δυο αγόρια. Στην Ιταλία επίσης ο τρίτος γιος, φαρμακοποιός αυτός

Χριστουγεννιάτικες ιστορίες απ' τη Στενή

Το τζάκι στο σπίτι του Θοδωρή τ' Γιαννιού (Σιμιτζή), είχε πολύ δουλειά εκείνο το βράδυ, του Δεκέμβρη 193... στην Κάτω Στενή, λίγες μέρες πριν από τα Χριστούγεννα. Οι ανταύγειες της φωτιάς, χόρευαν ασταμάτητα και έκαναν τα τρελά παιχνίδια τους, πάνω στους τοίχους του δωματίου.Πάνω στην τζιροστιά, μια κατσαρόλα ετοίμαζε κάποιο όσπριο για το δείπνο. Οι τρεις κόρες του Θοδωρή, η Ελένη (Λαναρίτσα), η Βαγγελιώ και η Κατίνα, ζεσταίνονταν κοντά στη φωτιά, ρίχνοντας κλεφτές ματιές στην κατσαρόλα.

ΣΙΔΕΡΑΔΕΣ Ή ΤΣΙΛΙΓΚΗΡΗΔΕΣ ΄Η ΓΥΦΤΟΙ

Αυτοί που ξεκίνησαν πρώτοι να κάνουν αυτή τη δουλειά στα χωριά μας ήταν γύφτοι. Οι επόμενοι μπορεί να μην ήταν όλοι, αλλά εφόσον ήταν όλη την ημέρα μαύροι από την μουτζούρα το όνομα τους έμεινε. Σμίλευαν το σίδερο σαν τους γλύπτες και του έδιναν την μορφή που ήθελαν. Το φυσερό, το σφυρί και το αμόνι ήταν τα βασικά και απαραίτητα εργαλεία ενός σιδερά. Το φυσερό ήταν από δέρμα, ένα ή δύο ασκιά ανάλογα, το οποίο μάζευε αέρα και τραβώντας την χειρολαβή από πάνω τον έβγαζε, θέριευε την φωτιά σε πολύ υψηλή θερμοκρασία κι εκεί μέσα πύρωνε το σίδερο, δηλαδή το μαλάκωνε, κάνοντας πιο εύκολη την επεξεργασία του. Επίπονη εργασία ήταν το τρύπημα του σίδερου. Με την πόντα (πονταρισιά) σημάδευαν το σημείο που ήθελαν να τρυπήσουν και με το δράπανο, χειροκίνητα και για πολλές ώρες, άνοιγαν την τρύπα στο σίδερο.  Για να βοηθηθεί το ματικάπι (τριβέλι)

ΤΑ ΠΡΩΤΙΝΑ

Βιβλίο με συγγραφέα τον Γιάννη Μητάκη το οποίο περιλαμβάνει το Λαογραφικό Ημερολόγιο Στενής,ήθη και έθιμα καθώς και πολλά χρήσιμα ιστορικά στοιχεία για το χωριό μας.

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟΝ ΤΗΣ ΣΤΕΝΗΣ

Συγγραφέας ο δάσκαλος Δημήτρης Γιαννούκος. Έτος  πρώτης κυκλοφορίας το 1973. Σημαντικότατο δημιούργημα για τους Στενιώτες μιας και περιλαμβάνει αδιάσειστα ιστορικά  στοιχεία από τα προεπαναστατικά χρόνια έως το πρόσφατο παρελθόν.

Περιεχόμενα

ΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΛΟΓΓΟΥΣ

Ο Γιώργος Ντεγιάννης από τους Στρόπωνες ήρθε δάσκαλος στη Στενή γύρω  στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. (1905 έως 1921), έμεινε για μεγάλο διάστημα στο χωριό μας και έγραψε το βιβλίο  "ΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΛΟΓΓΟΥΣ" το οποίο κυκλοφόρησε το 1939.Αποτελεί ύμνο της φύσης και  της προσφοράς του δάσους  στον άνθρωπο. Το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου αναφέρεται σε μάχη που έγινε στην Στενή, Κλεισούρα τότε, τα χρόνια της τουρκοκρατίας.