Δευτέρα 29 Ιανουαρίου 2018

Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΤΣΟΠΑΝΗΔΩΝ ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΗ ΚΛΕΙΣΟΥΡΑ



Ο Γιώργος Ντεγιάννης ήρθε δάσκαλος στη Στενή λίγο μετά το
1900 και έμεινε πολλά χρόνια.Απο το βιβλίο του «Μέσα στους λόγγους» το οποίο εκδόθηκε το 1939 είναι το απόσπασμα που ακολουθεί. Οι τσοπάνηδες της Κλεισούρας, εκτός από τους τούρκους και τις άσχημες  καιρικές συνθήκες έχουν να αντιμετωπίσουν και τα αγρίμια. Ο Γ.Ντεγιάννης περιγράφει την καθημερινότητα ενός τσοπάνου,ενώ οι Τούρκοι είναι στην είσοδο της Κλεισούρας και πρέπει να ανέβει στο  « Μεγάλο Βράχο» για να πολεμήσει:



Με το κοπάδι στο καταρράχι.



Και στα καλύβια λίγοι θα κοιμηθούν.Τους πιο πολλούς τους καρτερούνε δρόμοι.

Μαζό φτάσαν  οι τσοπάνηδες στα καλύβια,αλλά τώρα παίρνει ο καθένας τη ρύμη του.Τραβούνε για τις στάνες των.Τις έχουνε ρίξει σε ψηλώματα. Παντού σε ξέφωτα.

Ένας που έχει στρούγκα κατάρραχα χρειάστηκε μια ώρα για να ανέβει. Τον περιμένανε τα τσοπανόπουλα.

Ένα γόνα χιόνι.




Το καφενείο του Σίδερη στη Στενή, ήταν ένα μικρό καφενείο με πάγκους αριστερά και απέναντι μπαίνοντας, χωρώντας οκτώ με εννιά τραπέζια και τις ανάλογες καρέκλες.
Οι λιγοστοί πελάτες στην πλειοψηφία τους γερόντοι, έπιναν τον καφέ τους και συζητούσαν.
Στη μέση του μαγαζιού, η ξυλόσομπα έκαιγε ασταμάτητα γιατί το κρύο ήταν τσουχτερό και έξω είχε αρχίσει να χιονίζει.
Ήδη το χιόνι είχε αρχίσει να σκεπάζει τα πάντα. Το είχε «στρώσει».
Κάποια στιγμή ανοίγει η πόρτα, μπαίνει μέσα ο μπάρμπα Χρήστος και μαζί του όρμησε ο παγωμένος αέρας, μαζί με νιφάδες από χιόνι.
Ο μπάρμπα Χρήστος, τίναξε από πάνω του τα χιόνια και χτύπησε επανειλημμένα τα παπούτσια του στο πάτωμα, για να πέσουν όσα χιόνια είχαν κολλήσει επάνω.
Και ενώ κοίταζε δεξιά αριστερά για να αποφασίσει που θα καθίσει, πετάγετε ο μπάρμπα Θανάσης και του λέει.
Πόσου χιόν’ έχ όξου ρε Χρήστου;
Ένα γόνα, απαντάει ο Χρήστος. (ένα γόνα ήταν το ύψος από την επιφάνεια της γης μέχρι το γόνατο ενός ανθρώπου μέσου αναστήματος).
Ο μπάρμπα Θανάσης όμως, είχε τα κέφια του και θέλοντας να μεταδώσει μια χαρούμενη ατμόσφαιρα στην ομήγυρη και να ευθυμήσουν εξακολούθησε τις ερωτήσεις
Δεν μας είπες όμως, ποιανού γόνατο, του «Κουτουιά» ή του «Μπέτσα»;
-Ο Κουτουιάς (Δημήτριος Κορώνης), ήταν σχετικά κοντός. Ενώ ο Μπέτσας (Χαράλαμπος Ντούρμας), ήταν πανύψηλος.
Άρα, δικαιολογημένη η απορία του Μπάρμπα Θανάση.

Γιάννης Γιαννούκος 

ΣΤΕΝΗ ΕΥΒΟΙΑΣ




Η ΣΤΕΝΗ ΩΦΕΙΛΕΙ ΤΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

Σάββατο 27 Ιανουαρίου 2018

Η ΠΙΠΕΡΙΑ


H θεία Λένη Κυράνα (Στρουμπούλα)


Η ΠΙΠΕΡΙΑ

Την 1 του Μάη του 1934 η θεία Λένη Κυράνα (Στρουμπούλα) πήγε στον Αι Λιά μαζί με τις λίγο μεγαλύτερες Δημητρούλα του Γκρά, την Γιαννού του Σιμιτζή και κάποιες άλλες κοπέλες που δεν θυμάται, την έντυσαν πιπεριά με τα γκιργκιφίσα την παραδοσιακή φορεσιά και ξεκίνησαν χορεύοντας για το χωριό. Στο δρόμο μάζευαν λουλούδια και πρασινάδα, έντυναν το καλάθι τους και την πιπεριά.Μόλις έφταναν στο χωριό έπαιρναν με την σειρά όλα τα σπίτια. Στο κάθε σπίτι χόρευαν και τραγούδαγαν.



Πιπεριά, γλυκιά ροδιά,
γρήγορα στον Αι Λιά

κι ο Αι Λιάς στους ουρανούς

να βρέξει για τους γεωργούς

για τα στάρια, τα κριθάρια

του φτωχού τα παρασπόρια

Οι νοικοκυρές τις φίλευαν με αυγά, τυρί κλπ.

Αυτό βέβαια σύμφωνα με τις μαρτυρίες που συγκεντρώσαμε ήταν
όταν το έθιμο είχε φθάσει στην παρακμή του και ήταν τη χρονιά που σταμάτησε. Αρκετά παλαιότερα ήταν τελείως διαφορετικό. Σε περιόδους ξηρασίας, όλο το χωριό μαζευόταν στου Νασάκη το μύλο στην καμάρα στην Κάτω Στενή. Η πιπεριά φόραγε την παραδοσιακή φορεσιά. Την γέμιζαν πρασινάδα και την κατάβρεχαν με το νερό που έπεφτε στο μύλο. Όλοι μαζί ξεκίναγαν τραγουδώντας για τον Αι Λιά. Χόρευαν γύρω γύρω από την εκκλησία κατάβρεχαν την πιπεριά με νερό ούτως ώστε να βρέξει και την έραναν με άνθη.
Προφήτης Ηλιας

Σύμφωνα με τις ίδιες μαρτυρίες μετά από λίγο καιρό πάντα έβρεχε.

Το έθιμο της πιπεριάς έτσι όπως το ακούσαμε έχει πολλές ομοιότητες με το αναβιωμένο έθιμο της πιπεριάς στην Κερασιά.

Στον Αι Λιά πήγαιναν γιατί είναι ο Άγιος που είχε δώσει εντολή να κλείσουν οι ουρανοί για τρία χρόνια και έξι μήνες όταν είχε οργιστεί από τις αμαρτίες των ανθρώπων.



Το έθιμο από έναν περιηγητή το 1841 πιθανώς στην περιοχή του Μαντουδίου

Ο διάσημος ιστορικός, ακαδημαϊκός και πολιτικός, περιηγητής Αλεξάντερ Μπυσόν το 1841 περιηγείται την Εύβοια και περιγράφει το έθιμο της Πιπεριάς όπως του το περιέγραψαν στο δρόμο της επιστροφής από  τα Αχμέταγα.
«Καθώς ερχόμουν για το ταξίδι αυτό άκουσα για ένα πολύ
ποιητικό έθιμο που υπάρχει ακόμα εδώ από τα πολύ αρχαία χρόνια. Σε περιόδους ξηρασίας που φτάνει σε σημείο να γίνεται απαραίτητη η βροχή, ντύνουνένα κορίτσι όπως ήταν οι αρχαίες

Ναϊάδες και το καλύπτουν με καλάμια και άνθη υδρόβιων φυτών. Στο κεφάλι της από όπου κρέμονταιτα μακριά της μαλλιά, βάζουν ένα στεφάνι από φύλλα και οι ιερείς μετους υπόλοιπους χριστιανούς την περιφέρουν στην κοινότητα και μετάστις όχθες του ποταμού σαν να ήθελαν να την
θυσιάσουνστον ποταμό.Σε όλο το μήκος αυτής της διαδρομής που γίνεται η λιτανείαοι υπόλοιποι κάτοικοι που παρακολουθούν

ραντίζουν με ένα ραντιστήριτην γη, το κορίτσι και τους εαυτούς τους με μικρές σταγόνες από το νερό του ποταμού»


ΦΥΤΙΚΕΣ ΔΙΑΠΛΑΣΕΙΣ



             
ΧΛΩΡΙΔΑ


Στο δασικό σύμπλεγμα της Δίρφης βρίσκονται οι εξής φυτικές διαπλάσεις.
1)       Η διάπλαση των κωνοφόρων
v     Φυτοκοινωνία με παραμεσόγεια ξηροθερμόβια κωνοφόρα με κύριο εκπρόσωπό τους τη χαλέπιο πεύκη αλλά και την ακτινωτή πεύκη κυρίως από αναδασώσεις, σε υψόμετρο από 350 μέτρα έως 700 μέτρα. Σαν υπόροφος συναντώνται τα αείφυλλα πλατύφυλλα.

Παρασκευή 26 Ιανουαρίου 2018

Στενή Ευβοίας///Greece Euboea Steni

Το δρακοφύσημα




....« Άμα ξαπλώθηκε στη γης και το τελευταίο δένδρο με τα ασυλλόγιστα χτυπήματα των τσεκουριών,σύρθηκε ως την πλαγιά απειλητικό το πρώτο σύγνεφο.


Ακολούθησαν άλλα κι άλλα.Σύγνεφα μαύρα και βαριά.Είχανε ανέβει από τη θάλασσα και κρεμόντανε μεσοπέλαγα.Τότε σηκώθηκε ο άνεμος και τάσπρωξε στη στεριά.Τυλίξανε ράχες και κορφές και κρεμάσανε ξεφτίδια κατά τις πλαγιές.

Τα τοπωνύμια των νομάδων






.....Η χωρίς  όριο υλοτόμηση είχε δημιουργήσει μεγάλες καταστροφές στο λόγγο της Στενής και αρκετά σημεία ήταν εντελώς αποψιλωμένα. Την καταστροφή αυτή ήρθε να συμπληρώσει η μετακίνηση νομάδων τσοπάνηδων οι οποίοι εγκαταστάθηκαν με τις «Τέντες» τους για λίγα χρόνια.

Για το ποιοι ήταν αυτοί οι νομάδες ο Γ.Ντεγιάννης δεν αναφέρεται. Σαρακατσάνοι,Βλάχοι; Αυθαίρετα μόνο μπορούμε να συμπεράνουμε από το γεγονός ότι το τοπωνύμιο “Τάφος” που ανέφεραν οι νομάδες οι Στενιώτες το λένε στου «Βλαχάκη» . Το πέρασμα αυτό έγινε αρκετά πριν το 1860 όπου υπήρχε έκθεση Δασαρχείου και Δασική Υπήρεσία.



Το πέρασμα των Βλάχων  από τη Στενή.

“Όταν γδάρθηκε ο δασότοπος ,ήρθαν αυτοί που διαφεντεύουν στο γυμνό.Απο τα μακρινά βουνά τους τράβηξε στο δασότοπο το χορτάρι και το κλαρί.Οι σκηνίτες μόλις μάθανε,πως δόθηκε άδεια να κοπεί το δάσος αρχίσανε να σαλαγούνε κατά κει τα γίδια τους.Θα «έτριβαν» αυτά κλαρί χρόνια από τις φυλλωσιές των δένδρων.

Πέμπτη 25 Ιανουαρίου 2018

ΤΟ ΠΕΥΚΟΔΑΣΟΣ ΤΗΣ ΣΤΕΝΗΣ


Εύη Σαραντέα – Μίχα



Η διαχειριστική κλάση της χαλεπίου πεύκης καταλαμβάνει έκταση 1350
στρεμμάτων και ανήκει στο παραχωρηθέν «κατά νομή ως προστατευτικό δάσος πεύκης» στην κοινότητα Στενής, έκτασης 1600 στρεμμάτων με την 104570/15-3-1929 απόφαση του Υπουργείου Γεωργίας. Η υπόλοιπη έκταση των 250 στρεμμάτων, καλύπτεται από αραιή μορφή χαλεπίου πεύκης. Η διαχείριση αυτή περιλαμβάνει μόνο την εργασία της ρητινοσυλλογής καθώς και την απομάκρυνση κατά καιρούς γερασμένων και καχεκτικών δέντρων για καυσόξυλα.

ΑΙΣΘΗΤΙΚΟ ΔΑΣΟΣ ΚΑΙ ΚΑΣΤΑΝΟΔΑΣΟΣ ΣΤΕΝΗΣ


Εύη Σαραντέα – Μίχα
Με το 24-2-1977 Π.Δ. κηρύχθηκε ως αισθητικό δάσος έκταση 6.770 στρεμμάτων στην οποία ανήκουν και τα 2.600 στρέμματα προσωρινής παραχώρησης στην κοινότητα Στενής, το έτος1932 για να γίνει εμβολιασμός και εξημέρωση άγριων καστανόδεντρων.
Με το 20-8-1981 Π.Δ. έγινε τροποποίηση του Π.Δ. του1977 και εξαιρέθηκαν του αισθητικού δάσους τα 2.600 στρέμματα του καστανόδασους, που είχαν παραχωρηθεί. Με την Ζ/2583/21-11-1979 απόφαση του Νομάρχη Ευβοίας κηρύχθηκε ως προστατευτικό όλο το αισθητικό δάσος και το καστανόδασος.

Τετάρτη 24 Ιανουαρίου 2018

ΛΕΥΚΑΜΑ ΚΑΙ ΠΛΥΣΙΜΟ

Ο Γιώργος Ντεγιάννης ήρθε δάσκαλος στη Στενή λίγο μετά το 1900 και έμεινε πολλά χρόνια.Απο το βιβλίο του «Μέσα στους λόγγους» το οποίο εκδόθηκε το 1939 είναι το απόσπασμα που ακολουθεί.

Το πλύσιμο και το άσπρισμα των ρούχων γινόταν στο ρέμα της Στενής και μας το παρουσιάζει με μια καταπληκτική περιγραφή:

 

“Οι κοπέλες-όμως-από το κάθε σπίτι-κουβαλούνε τα ρούχα στο ποτάμι.Η ημέρα είναι απανεμιά κι ο ουρανός γυαλί.Έχουνε και πανιά να λευκάνουν.Πηγαίνουνε και γυρίζουνε και πάλι πηγαίνουνε.Κουβαλούνε τα ρούχα,το πανί,τα ξύλα,το καζάνι,την κουρίτα.

Ξεφορτώνονται στην ακροποταμιά δίπλα σ’ αβρούς.

Η κατάρα






Ο Γιώργος Ντεγιάννης ήρθε δάσκαλος στη Στενή λίγο μετά το 1900 και έμεινε πολλά χρόνια.Απο το βιβλίο του «Μέσα στους λόγγους» το οποίο εκδόθηκε το 1939 είναι το απόσπασμα που ακολουθεί.Περγράφει με πολύ γλαφυρό τρόπο την κατάρα που κτύπαγε αυτούς που έκοβαν μεγάλα δένδρα.



Πάει ο Αδάμης

Μια αριά είχε φυτρώσει-ποιος ξέρει από τι χρόνια-στο φρύδι ενός γκρεμού.Κάτω άνοιγε χάβος.Ίλιγγος τον έπιανε τον άνθρωπο,να σκύψει σε αυτό το ζάστανο.Ωστόσο η αριά στεκόταν εκεί αιώνες αλύγιστη.Και ψήλωνε και μέστωνε. Ξεχώριζε το ευγενικό δένδρο από όλα τα γύρω του.Κορμί χυτό. Και τα κλωνάρια του,καθώς
γυρίζανε στο σταυρό,δένδρα ξεχωριστά τα νόμιζες,πως είναι το καθένα.Φύλλα δίχρωμα,πράσινα την απανωμεριά κι ασημί από την ανάποδη.Και βελανίδια πιο μικροκαμωμένα από εκείνα που έχει ο ξαδερφός της, το πουρνάρι.

Τρίτη 23 Ιανουαρίου 2018

Τι ξέρουν οι δρύς για Νύμφες και για Νεράιδες



Οι δρύς είναι μέσα στο δάσος τα πιο αξιοσέβαστα δένδρα.Στέκουν εκεί από χιλιάδες χρόνια αλύγιστες στον άνεμο.

Έχουν δει πολλά τα μάτια τους.Η ιστορία του λόγγου ζει μέσα σε αυτές. Και με το σούσουρο των φύλλων τη διηγούνται στις νεότερες.  Οι δρυς ξέρουνε το κάθε τι από τα παλιά.Τότε που κάθε μια τους έκρυβε στα σωθικά της μια Δρυάδα,μιάν Αμαδρυάδα από αυτές τις νύφες.που στήνανε το χορό και τραγουδούσανε γύρω στις κατοικίες τους,στις πηγές,στις σπηλιές και στις κορφές.

Θυμούνται ακόμη και τον Πάνα,τον τραγοπόδαρο θεό.

Κυριακή 21 Ιανουαρίου 2018

Σάββατο 20 Ιανουαρίου 2018

1920-1930

Από αριστερά η Μαρία Λέων (Μαρία της Βούλας), η Μαρία Μάκρη του Ιωάννη, η Γιαννούλα Μαστρογιάννη και η Ρίνα Γκούστρα (Λάραινα)
(αρχείο Γιούλας Κόρρου - Γκούστρα)


(αρχείο Γιούλας Κόρρου - Γκούστρα)

Η φωτογραφία είναι του 1925 περίπου. Έχει βγει στην πλατεία της Άνω Στενής, δίπλα στο «Σχολαρχείο», από τη βορεινή πλευρά που είναι η μουριά.
Βλέπουμε την Ευαγγελία Βασιλείου και το σύζυγό της Βασίλη Βασιλείου (Δάσκαλος τότε στα Καμπιά).
Μπροστά είναι τα τρία τους παιδιά. Από αριστερά ο Τάσος, ο Θανάσης και ο Γιώργος.
Ο Βασίλης Βασιλείου είχε υπηρετήσει ως δάσκαλος στην Αμφιθέα, στους Στρόπωνες, στον Παγώντα, στα Καμπιά, στην Αγία Ελεούσα και στο 6ο Δημοτικό Σχολείο Χαλκίδας.
Αρχείο Θανάση Βασιλείου

Ο ΟΡΚΟΣ ΤΩΝ ΣΤΕΝΙΩΤΩΝ ΤΟ 1821


Από το μυθιστόρημα του Νικολάου Αντωνόπουλου, που εκδόθηκε το 1886, με τίτλο «Μαρούσα η Στροπωνιάτισα» και αναφέρεται στον μεγάλο έρωτα του Γιάννου από τη Στενή και της Μαρούσας από τις Στρόπωνες, εξάγουμε από τις περιγραφές πολλά λαογραφικά στοιχεία, καθώς και ιστορικά, τα οποία πιθανόν από στόμα σε στόμα να έχουν κάπως αλλοιωθεί, αλλά πιστεύουμε ότι ο βασικός κορμός πρέπει να προσεγγίζει την αλήθεια, έτσι όπως τα άκουσε ο Αντωνόπουλος από τους κατοίκους, κατά τη διάρκεια της συλλογής στοιχείων,

Παρασκευή 19 Ιανουαρίου 2018

ΤΣΟΠΑΣ Η ΡΟΥΠΑΚΙΑΣ Η ΚΟΥΚΟΥΒΙΝΟΣ


ΖΕΜΕΝΟ 
Η προσπάθεια αντιμετώπισης των ληστών στην περιοχή της Βοιωτίας κορυφώθηκε με την αιματηρή συμπλοκή στο Ζεμενό (12 Ιουλίου 1856). 
Στην αναφορά του Μοίραρχου Π. Βακάλογλου προς το Υπουργείο Στρατιωτικών, διαβάζουμε τα εξής: 
«Παντελής καταστροφή πέντε ληστρικών συμμοριών. 
Τέλος πάντων η επιθυμία του Σεβαστού μας Βασιλέως και της σεπτής Ανάσσης μας, αι ευχές του Έθνους και αι προσπάθειαι της Βασ. Κυβερνήσεως εξεπληρώθησαν πληρέστερα. 
Οι διαβόητοι λήσταρχοι Λουκάς Μπελούλης ή Κακαράπης, Χρήστος Δαβέλης, Ιωάννης Ζαφείρης, Λουκάς Φουντούκης και Νικόλαος Τζώπης ή Δαφνής Κουκουβίνος, οίτινες προ δύο περίπου ετών ελημαίνοντο την ανατολικήν Ελλάδα και Εύβοιαν δεν υπάρχουσιν πλέον εις την ζωήν, των μεν πρώτων τεσσάρων φονευθέντων, του δε τελευταίου ζωγρηθέντος, μετά 18 οπαδών των, εξ ων οι μεν 14 εφονεύθησαν, οι δε λοιποί εζωγρήθησαν...» 
Στην αναφορά αναφέρεται το όνομα του Νικόλαου Τζώπη ή Δαφνή Κουκουβίνου. Δεν είναι άλλος από τον Νικόλαο Τσόπα ή Ρουμπακιά ή Κουκουβίνο που όπως αναφέρεται σε αρκετές πηγές είναι από την Στενή. Όταν συνελήφθη μεταξύ άλλων είχε πάνω του «ένα δαχτυλίδι με διαμάντια κι ένα δαχτυλίδι μονόπετρον με κόκκινο λίθον απαστράπτοντα εν ώρα σκότους, μίαν αντίκα και 65 τουρκικές λίρες». 
 ΤΟΥ ΝΤΑΒΕΛΗ Η ΒΡΥΣΗ

Μόλις τελειώνει το χωριό της Πάνω Στενής, στο δρόμο για Στρόπωνες  στα 300 μέτρα περίπου υπάρχει η Βρύση του Νταβέλη. Κάποτε σε μια συζήτηση που είχα στο καφενείο με κάποιους ηλικιωμένους Στενιώτες ρώτησα πως ονομάστηκε έτσι η βρύση κι αν είχε περάσει ο Νταβέλης από το χωριό μας. Ένας από τους Βαρτζήδες μου είπε ότι δεν ξέρει αν είχε περάσει ποτέ ο Νταβέλης από την Στενή  ή ήταν μόνο φήμες ότι κρυβόταν εδώ, αυτό που είχε ακούσει όμως είναι ότι κάποιος από το σόι του ήταν πρωτοπαλίκαρο του Νταβέλη και  αυτός είχε φτιάξει τη βρύση.  Πρόκειται για τον Τσόπα; Σίγουρα όχι γιατί ο Τσόπας συνελήφθη στο Ζεμενό.Το σίγουρο είναι ότι οι λήσταρχοι που μπορούσαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους το έκαναν από φόβο για την τύχη της οικογενείας τους. Υπήρχε για μια περίοδο νόμος περί εκτοπίσεως οικογενειών και συγγενών τους και φυσικά υπήρχε πάντα κίνδυνος αντιποίνων. Το Τσόπας είναι ένα παρατσούκλι το οποίο υπήρχε σε Στενιώτικη οικογένεια. Η δεύτερη άποψη που υπάρχει για την ονομασία της πηγής είναι ότι ονομάστηκε έτσι από τον Χουλιάρα ο οποίος είχε το παρατσούκλι Νταβέλης και είχε δίπλα  χωράφι. Η Τρίτη και τελευταία άποψη αναφέρει ότι πήρε το όνομα από τον Χαρίλαο Νάτση που είχε έρθει στη Στενή από τα Στύρα, ήταν από το σόι του Νταβέλη και είχε κοντά στην πηγή και αυτός περιβόλι. Βέβαια αυτή η εκδοχή προϋποθέτει